Spacery tematyczne po Krakowie

Wrzesień to idealny czas, by podsumować to, co wydarzyło się w wakacje. A w Krakowie działo się jak zawsze bardzo dużo. Dziś jednak nie opowiem o wszystkim, chciałbym się jedynie skupić na spacerach tematycznych, które w pandemicznych czasach okazały się być idealną rozrywką dla turystów, ale chyba przede wszystkim dla mieszkańców Krakowa. W większości jednak owe spacery zakończyły się z końcem sierpnia i właśnie stąd ten post.

Czym w ogóle są takie spacery? Ładnie podsumował je Małopolski Instytut Kultury pisząc: „spacery tematyczne to propozycja poznawania dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego zgodnie z określonym zagadnieniem – motywem przewodnim trasy”. W zasadzie nic dodać, nic ująć. Pora więc zadać sobie pytanie kto je organizuje? I tu ciekawa sprawa, bo w zasadzie każdy, tzn. praktycznie każda instytucja kulturalna, np. Muzeum Narodowe, Muzeum Inżynierii Miejskiej, Krakowskie Biuro Festiwalowe, Muzeum-Miejsce Pamięci KL Plaszow, Festiwal Otwarte Mieszkania, Muzeum Podgórza i wiele, wiele innych organizacji. Kolejne ważne pytanie jakie winniśmy sobie zadać, to skąd taki pomysł i kto, o ile w ogóle ktoś, z tego korzysta? Otóż spacery tematyczne istnieją już od dawna, jednak aktualna sytuacja pandemiczna mocna dotknęła sektor kulturalny i ten, nie mogąc realizować się w zamkniętych przestrzeniach, postanowił niejako wyjść do ludzi i wyciągnąć ich do przestrzeni miejskiej. Był to idealny ruch, gdyż zamknięci w swych domach ludzie mieli wreszcie dobry powód, by wyjść i doświadczyć czegoś ciekawego. Nie musieli udawać się do muzeum, bo to muzeum przyszło do nich. Jak się okazało mieszkańcom Krakowa bardzo ta idea się spodobała i licznie uczestniczyli w owych spacerach. Napisałem uczestniczyli, bo istotnie spacery tematyczne odbywają się najliczniej właśnie w okresie wakacyjnym od czerwca do początku września. Wynika to z najlepszych w owym czasie warunków pogodowych, oraz licznych urlopów czy przerwy w szkole, bo wiele ze spacerów jest dedykowanych właśnie młodszym mieszkańcom.

Przyznam, że wyjątkowo w tym roku udało mi się uczestniczyć w całkiem sporej liczbie spacerów i chciałbym się z Wami podzielić małą fotorelacją oraz zagadnieniami, jakie były poruszane podczas tych przechadzek. Zagadnienia podam w formie pytań, byście mogli zweryfikować również stan swojej wiedzy o Krakowie. Miłego oglądania i mam nadzieję, że złapiecie bakcyla i zobaczymy się za rok na którymś ze spacerów tematycznych.

Spacer tematyczny "Płaszowskie pomniki (1947-1964-2020)

        

        

        

        

***

Spacer tematyczny "Sub auspiciis! Szlakiem nazewnictwa ulic i ich zabytków"

Dlaczego mamy ulicę Jakuba, a nie św. Jakuba? Skąd kontrowersje w funkcjonowaniu restauracji Hevre? Jaką tajemnicę kryje wejście do niej? Jaka legenda kryje się za ulicą Bożego Ciała? Kim byli Warshauer i Meissels? Dlaczego ulica Lewkowa jest w kształcie litery U? Jak wypić kawę na dachu w sercu Kazimierza? I oczywiście dlaczego ulica Kupa?

        

        

        

        

***

Spacer tematyczny "Dopust Boży - pandemie i kataklizmy oraz jak z nimi walczono"

Gdzie i jak dawnej leczono ludzi? Co zawdzięczamy trzęsieniu ziemi w Krakowie? Dlaczego Matka Boska Łaskawa trzyma strzały? Dlaczego kościół Mariacki nie stoi równo z kamienicami przy Rynku Głównym? Czego możemy się dowiedzieć z ołtarza Wita Stwosza i dlaczego Wit stracił wzrok? Gdzie chowano ofiary pandemii? Jaką jeszcze ważną rolę odgrywał hejnalista? Po co w strojach dawnych medyków takie duże dzioby? Czym były dzwonki dla konających? Dlaczego Traktat Miechowity był taki ważny? Który polski król jako jedyny ukończył Uniwersytet Jagielloński? Gdzie znajdowało się pierwsze prosektorium? Czym były latarnie umarłych? I dlaczego św. Józef został patronem Krakowa w 1715 roku?

        

        

        

        

***

Spacer tematyczny " Trudne losy Podgórza"

Kiedy i dlaczego usypano Kopiec Krakusa? Jaka była rola Podgórza? Dlaczego na Placu Bohaterów Getta jest akurat 68 krzeseł? Dlaczego niektóre z nich ustawione są różnych kierunkach? Dlaczego krakowskie getto nie powstało na Kazimierzu, który był dzielnicą żydowską? Jaka była rola Apteki pod Orłem? Dlaczego mur getta nawiązywał architektonicznie do żydowskich macew?

        

        

        

        

Źródła:

● http://szlakimalopolski.mik.krakow.pl/turystyka-kulturowa/spacery-tematyczne/

● Instagram: #wkrakowiebezzmian

Figura Boga Ojca

Zapewne nie tylko ja będąc dzieckiem zastanawiałem się, dlaczego właściwie nigdzie nie ma figury Boga ? Wszędzie występuje On jedynie pod postaciami swego syna - Jezusa Chrystusa oraz Ducha Świętego, jednak nigdy pod trzecią postacią – Boga Ojca. Może nie tyle nigdy, co sporadycznie i jeśli już, to w kościołach lub kaplicach, dlatego tym bardziej zaciekawiła mnie wieść, iż taka właśnie figura Boga Ojca znajduje się w Krakowie i to w przestrzeni miejskiej. 

Zacznijmy jednak od tego, dlaczego tak ciężko spotkać tego typu posągi, figury czy kapliczki? Otóż z odpowiedzią spieszy nam Biblia, która w wielu fragmentach jasno odpowiada na to pytanie. Najznamienitszym jest chyba fragment: „Nie będziesz czynił żadnej rzeźby ani żadnego obrazu tego, co jest na niebie wysoko, ani tego, co jest na ziemi nisko, ani tego, co jest w wodach pod ziemią! Nie będziesz oddawał im pokłonu i nie będziesz im służył” (Wyj 20,4-5). Czy zatem wszelkie posągi świętych, święte obrazy czy choćby medaliki są przejawem bałwochwalstwa i nie można ich tworzyć? Nic bardziej mylnego. Nie chodzi bowiem o to, by nie tworzyć podobizn Boga, ale by nie oddawać im czci należnej jedynie samemu Bogu. Czyli nie tworzyć sobie z przedmiotów bożków, gdyż wówczas blisko nam do pogańskich religii czczących posągi, rzeźby czy złote cielce.

Jeszcze lepszym fragmentem z Pisma Świętego idealnie obrazującym to zawiłe rozróżnienie, jest historia węża z brązu, którego Bóg rozkazał wykonać Mojżeszowi: «Sporządź węża i umieść go na wysokim palu; wtedy każdy ukąszony, jeśli tylko spojrzy na niego, zostanie przy życiu».” (Lb 21,8). I to było w porządku, jednak wiele lat później, Izraelici zamienili część pośrednią na bezpośrednią i zamiast pokładać nadzieję w Bogu przy pomocy węża, zaczęli pokładać nadzieję w samym wężu. A to było już jawnym bałwochwalstwem. Można to więc podsumować stwierdzeniem, że podobizny są zabronione tylko wtedy, gdy przypisujemy im władzę, która należy wyłącznie do Boga, lub wówczas, gdy czcimy je jak bogów. By nie narazić się więc na pogańskie praktyki, lepiej było po prostu nie uprzedmiotawiać Boga.

Był to zapewne główny powód tego, że na przestrzeni wieków ludzie nie mieli śmiałości, by utrwalać Boga w jakichkolwiek przedmiotach. Podkreśla to więc wyjątkowość tytułowej figury znajdującej się w Krakowie. By do niej dotrzeć, trzeba udać się aż na południe Krakowa, a dokładniej na Podgórze. I tam, nieopodal Starego Cmentarza Podgórskiego, spotkamy górującą nad skrzyżowaniem ulic Wielickiej i Powstańców Śląskich (dawnej Telewizyjnej), jakże rzadko spotykaną, figurę Boga Ojca. 

 

Sama barokowa rzeźba umiejscowiona jest pod blaszanym baldachimem na szczycie kapliczki o piętrowym cokole. Kapliczka powstała prawdopodobnie w XVIII wieku i początkowo stała ona w miejscu, gdzie obecnie jest wiadukt kolejowy nad ulicą Wielicką. Po II wojnie światowej kapliczka została przeniesiona pod Stary Cmentarz Podgórski, w miejsce gdzie w czasie okupacji Niemcy rozstrzelali 10-ciu Polaków. O tym wydarzeniu informuje tablica pamięci zamontowana później w dolnej części kapliczki z takim oto napisem: "Miejsce pamiętnego męczeństwa Polaków rozstrzelanych przez Niemców 20. XI. 1943 r.". Warto także zaznaczyć, że owa kapliczka należy do zespołu krakowskich latarni umarłych, ale o tym opowiem w odrębnym wpisie, bo jest to bardzo ciekawy temat.

Rzeźba Boga Ojca była bardzo dobrze znana mieszkańcom Krakowa, gdyż wyznaczała kiedyś granicę miasta. Utrwaliło się też określenie "za Bogiem Ojcem", które oznaczało "daleko za miastem". Czy jest to jednak jedyna rzeźba w przestrzeni miejskiej Krakowa przedstawiająca Boga? Skądże! Wizerunek Boga Ojca (choć w towarzystwie pozostałych członków Trójcy Świętej) możemy spotkać choćby na ulicy Stolarskiej, gdzie na ścianie jednej z kamienic znajduje się figura przedstawiająca Trójcę Świętą. Bóg Ojciec zasiada na tronie, trzymając krucyfiks z ukrzyżowanym Chrystusem, ponad którym znajduje się gołębica symbolizująca Ducha Świętego. U stóp Boga znajduje się glob, będący symbolem wszechświata.

W całej Polsce również można znaleźć podobne posągi Boga Ojca, jednak nie ma ich zbyt wiele. Ja piszę o Krakowie i są to jedyne dwie rzeźby, które udało mi się tutaj znaleźć. Niewykluczone jednak, że w Krakowie jest ich więcej. Będę więc dalej szukał i na bieżąco aktualizował ten wpis. Wy zaś, jeśli tylko znacie miejsca gdzie mógłbym znaleźć inne figury przedstawiające Boga Ojca, to dawajcie znać.

Źródła:

·         Jan Adamczewski, Kraków od A do Z, Kraków, 1992,    

·         http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/24869,krakow-figura-bog-ojciec.html

·         http://www.krajoznawcy.info.pl/stary-cmentarz-podgorski-18841/2